Hoe om te gaan met hoogbegaafdheid?

Onderwijspraktijk verrijkt met wetenschappelijke kennis

Datum: 7 maart 2023
Locatie: Antropia, Driebergen-Zeist

Onderwijs-kenniscarrousel tussen wetenschap & praktijk

Onderwijsprofessionals en wetenschappers die sparren met het doel om enerzijds de onderwijspraktijk te verrijken met wetenschappelijke kennis en inzichten, en anderzijds de wetenschap te voorzien van praktijkkennis. Dit alles met het oogmerk om hoogbegaafde of zeer makkelijk lerende kinderen en jongeren onderwijs te kunnen geven dat aansluit op hun leer- en onderwijsbehoeften. Om de kennisuitwisseling te verrijken verzorgen ervaringsdeskundige jongeren en leraren een eigen inbreng aan deze kenniscarrousel.

Voor wie is dit congres belangrijk?

De Onderwijs-kenniscarrousel wordt georganiseerd voor onderwijsprofessionals zoals leraren in het primair en voortgezet onderwijs, (ortho)pedagogisch medewerkers, RT’ers, ib’ers, schoolpsychologen en -maatschappelijk werkers, zorgcoördinatoren en onderwijsondersteuners.

Opbrengst aan het eind van deze dag:

1. Inzicht in

  • de redenen waarom het belangrijk is om hoogbegaafde of zeer makkelijk lerenden bij de les te houden
  • hoe je deze leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs kunt herkennen en erkennen, ook als ze dyslectisch of meertalig zijn
  • hoe je het onderwijs anders kunt organiseren om het vastlopen van hoogbegaafden te voorkomen

2. Zicht op

  • de bagage die je als leraar nodig hebt om hoogbegaafden te motiveren en hoe je daaraan komt
  • de manieren waarop je hoogbegaafden intrinsiek kunt motiveren binnen het bestaande curriculum
  • hoe je hoogbegaafden kunt motiveren en prikkelen los van het bestaande curriculum

3. Volop inspiratie voor de volgende werkdag

Dagprogramma

9:30 – 10:00 uur: Ontvangst
10:00 – 10:10 uur: Inspirerende opening van de dag
10:10 – 10:45 uur: Kenniscollege – Plenair
11:45 – 11:05 uur: Pauze en bezoek Kennis- en informatiemarkt
11:05 – 12:50 uur: VIP-sessies 1A & 1B
12:50 – 13:20 uur: Lunchpauze en bezoek Kennis- en informatiemarkt
13:20 – 13:55 uur: Kenniscollege – Plenair
13:55 – 14:15 uur: Korte pauze en bezoek Kennis- en informatiemarkt
14:15 – 16:00 uur: VIP-sessies 2A & 2B
16:00: Einde officiële programma
Bezoek Kennis- en informatiemarkt

Toelichting op het programma

10:10 – 10:45 uur: Kenniscollege - Plenaire sessie

Dr. Willy de Heer verzorgt een inleidend kenniscollege over leerlingen die van zichzelf zeer makkelijk leren of hoogbegaafd zijn. Zij lopen in het onderwijs vaak vast, omdat hun ontwikkeling heel anders verloopt dan die hun leeftijdgenoten. Hierdoor ervaren zij op verschillende ontwikkelingsgebieden afstemmingsproblemen. Als het onderwijs aan hun ontwikkeling wordt aangepast, nemen deze problemen vaak sterk af en verdwijnen soms helemaal.

Dr. Willy de Heer is in 2017 gepromoveerd aan de Universiteit Leiden op het onderwijs aan kinderen die van zichzelf makkelijk leren of hoogbegaafd zijn. Zij heeft is oprichter en voorzitter van de anbi-stichting Kenniscentrum voor Makkelijk Lerenden. Willy de Heer is werkzaam als zelfstandig onderzoeker en adviseur van Zeer Makkelijk. Daarbij ontwikkelt zij als partner van Serious Learning Games virtual reality games om moeilijk en makkelijk lerenden beter te begrijpen. Lees in dit artikel meer over de andere manier van leren van zeer makkelijk lerenden of luister naar de podcast.

11:05 – 12:50 uur: VIP-sessies 1A en 1B

In de VIP-sessies gaan de aanwezigen en wetenschappers elkaar daadwerkelijk ontmoeten. Hierbij schuiven enkele ervaringsdeskundige hoogbegaafde jongeren aan die door niet passend onderwijs zijn uitgevallen uit het onderwijs, en ervaringsdeskundige leraren die werken met zeer makkelijk lerende leerlingen. In deze VIP-sessies worden actief kennis en ervaring uitgewisseld, zodat er ruimte is voor interactie. Er wordt dieper ingegaan op de praktijk door het bespreken van mogelijke werkvormen en casussen. Uiteraard kun je in deze sessies jouw eigen praktijkvragen aan de orde stellen.

Beide VIP-sessies worden twee maal achter elkaar gegeven. Alle aanwezigen wonen beide VIP-sessies bij.
Na splitsing van de groep volg je eerst de ene sessie en daarna de andere.

Door: Dr. Sietske van Viersen, dr. Tessel Boerma en prof. dr. Elma Blom

Ingegaan wordt op de herkenning van dyslectische en meertalige hoogbegaafden / zeer makkelijk lerenden in de praktijk. Tevens wordt verkend hoe het onderwijs voor deze leerlingen is aan te passen, zodanig dat dat zij zich erkend voelen en zij gemotiveerd blijven om te leren. De kennis hierover in de wetenschap wordt toegelicht aan de hand van casussen. De aanwezigen kunnen hierbij hun casus ook indienen.

Dr. Sietske van Viersen is universitair docent Sociale Wetenschappen, Educatie en Pedagogiek, Pedagogiek in diverse samenlevingen aan de Universiteit Utrecht. Sietske van Viersen is gepromoveerd op Dyslexie bij kinderen met familiair risico en hoogbegaafde kinderen.

Dr. Tessel Boerma is onderzoeker aan het Utrecht Institute of Linguistics OTS van de faculteit Geesteswetenschappen en het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Tessel Boerma is gepromoveerd op haar onderzoek naar de talige en cognitieve ontwikkeling van een- en meertalige kinderen met en zonder een taalontwikkelingsstoornis.

Prof. dr. Elma Blom is hoogleraar Taalontwikkeling en Meertaligheid in Gezin en Onderwijs

Universiteit Utrecht. Elma Blom is verbonden aan de faculteit der Sociale Wetenschappen, Educatie en Pedagogiek, Pedagogiek in diverse samenlevingen. Lees hier meer.

Door: Jacqueline Blaak en em. prof. dr. Ton Mooij

In een interactieve sessie wordt samen met de aanwezigen verkend hoe de eigen onderwijsaanpak kan worden afgestemd op de ontwikkeling van zeer makkelijk lerenden. Daarnaast wordt geschetst hoe de onderwijsorganisatie zo kan worden aangepast dat alle leerlingen zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Jacqueline Blaak is adviseur onderwijs en ontwikkeling in Rotterdam en sociaal ondernemer. Zij gespecialiseerd in transitiedenken waarbij zij expliciet aandacht besteed aan zeer makkelijk lerenden / hoogbegaafden. Jacqueline Blaaks motto is: “Leer denken & leer ze denken!

Em. prof. dr. Ton Mooij is onder meer werkzaam geweest aan de Radboud Universiteit Nijmegen, Instituut voor Toegepaste Sociale Wetenschappen. Zijn expertise is het ontwerpen, ontwikkelen, implementeren en evalueren van optimale instructie en leerprocessen in de schoolpraktijk. Om ervoor te zorgen dat alle leerlingen profiteren van optimaal onderwijs, hebben leerlingen die moeilijk of juist makkelijk leren zijn speciale aandacht.

Van zijn hand is ook het Multiniveau praktijkontwerp van preventief ‘Optimaliserend Onderwijs’ (2021, november). Ton Mooij legt hierin uit hoe met behulp van Optimaliserend Onderwijs ‘onnodige’ leer- en gedragsproblemen zijn te voorkomen en hoe dit in de praktijk kan leiden tot optimaal onderwijs voor moeilijk, gemiddeld én makkelijk lerende leerlingen.

13:20 – 13:55 uur: Kenniscollege - Plenaire sessie

Em. prof. dr. René Diekstra verzorgt een kenniscollege waarin de volgende twee vragen centraal staan:

  • Wat moet je als leraar in je bagage hebben om hoogbegaafde leerlingen te motiveren?
  • Hoe kom je aan deze bagage en hoe help je hoogbegaafden hun motivatie vast te houden?

Em. prof. dr. René Diekstra is emeritus Professor of Psychology, University College Roosevelt te Middelburg en Professor of Youth and Development, University of Applied Sciences te Den Haag. Hij is auteur van het boek Ik kan denken / voelen wat ik wil dat in 2020 zijn 30e herziene druk beleefde. Sinds de 1e druk in 1976 heeft het honderdduizenden mensen geholpen hun gevoelens en gedachten beter te begrijpen en er grip op te krijgen.

René Diekstra is één van de toonaangevende specialisten, nationaal en internationaal, op het gebied van suïcide en suïcidepreventie. Hij is onder andere oprichter en first president van de International Academy of Suicide Research en senior-scientist in dienst van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in Genève. Hij heeft zich in het bijzonder gespecialiseerd in onderzoek van en hulpverlening aan depressieve en suïcidale kinderen en jongeren. Lees meer in het artikel Suïcidaal begaafd.

14:15 – 16:00 uur: VIP-sessies 2A & 2B

Er worden weer twee VIP-sessies tegelijkertijd georganiseerd. Beide sessies worden twee maal achter elkaar gegeven. Alle aanwezigen wonen beide VIP-sessies bij.
Na splitsing van de groep volg je eerst de ene sessie en daarna de andere.

Door: Dr. Karin Smit

In deze VIP-sessie word je ‘meegenomen’ in de wereld van de intrinsieke motivatie. Niet alleen geeft Karin Smit je theoretische inzichten mee, maar ook geeft ze je handvatten om leerlingen intrinsiek te motiveren. Zij laat je ook zelf ervaren wat dat met je doet.

Karin Smit is gestart als docent handvaardigheid en is na haar master Onderwijskunde aan de universiteit Leiden gepromoveerd op het onderwerp motivatie van leerlingen, waaronder de zelfregulatie van motivatie. Karin Smit is lerarenopleider geweest aan de eerste graads lerarenopleiding en werkt nu als onderwijskundige bij Onderwijsadvies & Training, Universiteit Utrecht. Zij houdt zich daar bezig met professionalisering van docenten in het VO en WO, met als specialisme het motiveren van leerlingen.

Prof. dr. Rob Martens

Tijdens deze VIP-sessie ga je de vrije ruimte ontdekken. Rob Martens laat zien dat spel en speelruimte in primair en voortgezet onderwijs uitermate belangrijk zijn om tot leren te kunnen komen.

Prof. dr. Rob Martens is werkzaam bij de faculteit Onderwijswetenschappen, vakgroep Voorwaarden voor een leven lang leren, te Heerlen. Rob Martens was van 2018 t/m 2020 als wetenschappelijk directeur verbonden aan stichting NIVOZ. Inmiddels is hij lid van de NIVOZ-denktank en betrokken bij het thema kunst & spel. Rob Martens heeft tevens het boek We moeten spelen gepubliceerd en binnenkort verschijnt zijn boek Leerlingen intrinsiek motiveren bij Lannoo Campus.

16:00: Einde officiële programma